EEG Biofeedback

bfb3

Biofeedback –to neuroterapeutyczna, medyczna metoda zwiększania możliwości umysłu, oparta na technice komputerowej. Jest to metoda neuropsychoterapii instrumentalnej prowadzonej za pomocą systemów komputerowych. Jest nieinwazyjna, bezbolesna. Bez ubocznych działań i mogą ją stosować dzieci, dorośli i nawet kobiety w ciąży. Należy do metod uczenia się. Ma bardzo szerokie zastosowanie, zarówno u dzieci jak i u dorosłych. Opiera się na założeniu, że aktywność elektryczna mózgu jest odzwierciedleniem stanu psychicznego człowieka oraz, że tą aktywność można zmieniać.

Biofeedback lub Neurofeedback –istotą metody jest wykorzystywanie efektu biologicznego sprzężenia zwrotnego, za pomocą którego uczymy się zależności pomiędzy naszym ciałem i umysłem. Zasada biofeedbacku opiera się na zasadach psychofizjologii, które mówią, iż związki umysłu i ciała mają taki charakter, że jakakolwiek zmiana stanu ciała, wywołuje reakcje psychologiczną, a jakakolwiek reakcja psychologiczna wywołuje zmiany fizjologiczne (Greek, Greek& Walters 1970 s.3)

Biofeedback przyśpiesza także proces kształtowania umiejętności relaksacji. Umożliwia także osobie modyfikowanie kluczowych dla jej choroby czy cierpienia zmiennych fizjologicznych, co znamiennie przekłada się na jej stan zdrowia.

Biofeedback to składowa podejścia umysł-ciało nazywanego psychofizjologią kliniczną. Ma ona na celu wywołanie pożądanych zmian w ciele i umyśle poprzez zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu.

bfb4

CO TO JEST BIOFEEDBACK?

Biofeedback (BFB)– to profesjonalny trening mózgu. Dzięki któremu pacjent w sposób świadomy uczy się zmieniać wzorzec wytwarzanych fal mózgu (wzmacniać pożądane i hamować niepożądane), bowiem stan naszego umysłu i zachowanie łączą się we wzorcu pracy mózgu. Tak aby mózg pracował wydajniej i szybciej.

CEL TRENINGU – poprawa funkcjonowania pacjenta poprzez polepszenie czynności bioelektrycznej mózgu wraz z ukierunkowaniem i wzmocnieniem koncentracji uwagi, hamowania stanów nadmiernego pobudzenia (overarousal), stanów nadmiernego hamowania (underarousal) lub obu równocześnie. Stany te osłabiają korową regulację zachowania, co prowadzi z kolei do zaburzeń funkcji poznawczych, takich jak koncentracja, uwaga, zdolność planowania, zakończenia czynności, przewidywania swoich reakcji, czy ogólna zdolność samokontroli danej osoby. Celem treningów jest zmniejszenie lub zwiększenie amplitudy fali o danej częstotliwości.

W jakich przypadkach stosuje się EEG Biofeedback?

Ponieważ różne obszary mózgu odpowiadają za konkretne funkcje życiowe, to nieprawidłowa emisja amplitudy w danym obszarze skutkuje występowaniem konkretnego problemu czy zaburzenia. Na przykład zbyt wysoka amplituda fal wolnych Theta w obszarze czołowym, szczególnie w lewej półkuli jest charakterystycznym objawem ADD. Obniżanie amplitudy fali Theta w tym obszarze zmniejsza objawy ADD.

NA CZYM POLEGA TRENING

Aparatura do EEG Biofeedback składa się z 2 systemów EEG, dwóch monitorów dla terapeuty i dla pacjenta, głowicy EEG z elektrodami. Pacjent siedzi wygodnie w fotelu i zakładamy na czaszkę elektrody w zależności od rodzaju treningu oraz dwie elektrody uszne. Badana czynność bioelektryczna mózgu jest wzmacniana i zapisywana analogowo. Następnie podlega obróbce cyfrowej celem klasyfikacji do poszczególnych pasm częstotliwości fal mózgowych. Sygnał z jednego punktu na głowie pacjenta jest przetwarzany na zrozumiałą dla pacjenta formę graficzną (wykres, animacja lub gra wideo). Trenujący widzi czynność bioelektryczną swojego mózgu pod postacią samochodu, rzeki w ruchu i uczestniczy w grze wyłącznie poprzez własne myśli – bez klawiatury, joystica czy myszki – wyłącznie siłą woli, bezpośrednio na poziomie decyzji mózgu. Uzyskanie właściwych częstotliwości w EEG jest nagradzane, co sprawia, że pozytywnie odbudowany mózg rozpoczyna mimowolny proces uczenia, dążąc do kolejnych nagród dźwiękowych. Kieruje grą wyłącznie poprzez odpowiednią koncentrację umysłu na wykonywaniu zadania. W tym czasie dzięki sprzężeniu zwrotnemu pacjent otrzymuje ciągłą informację o swoim aktualnym stanie i wynikach gry. Trenujący wie, kiedy jest skoncentrowany, a kiedy przestaje się koncentrować. Pozwala to mu nauczyć się reakcji własnego mózgu, a dzięki temu tak zmodyfikować jego pracę, aby funkcjonował efektywnie. Pacjent stara się zapamiętać i nauczyć takich stanów aktywności bioelektrycznej mózgu, które są wzmacniane pozytywnym dla niego bodźcem wzrokowym i słuchowym. Terapeuta na bieżąco w trakcie treningów promuje korzystne dla pacjenta zakresy czynności bioelektrycznej mózgu i hamuje niepożądane pasma fal mózgowych, zależnie od klinicznych objawów i wzorców EEG, ocenionego przed i w czasie treningu. Terapia jest niezwykle efektywna, a przy tym przyjemna. Dzieci mogą wybierać formę prezentacji sygnału: może to być animacja, gra lub ulubiona bajka z DVD a dorośli mogą korzystać z wizualizacji czy filmów relaksacyjnych.

Uważa się, że większość nas wykorzystuje możliwości mózgu tylko w 5%. Trening EEG Biofeedback zwiększa to wykorzystanie nawet do 25-30%. Pod wpływem treningów istnieje możliwość tworzenia nowych połączeń, zastąpienie funkcji innym obszarem, powstanie nowych synaps. Metoda stwarza możliwość korygowania dysfunkcji mózgowych powstałych w wyniku zaburzeń rozwojowych mózgu oraz jego urazów. Im więcej treningów tym większa skuteczność tego rodzaju neuropsychoterapii. Z drugiej strony należy być świadomym tego, że metoda ta jest przede wszystkim rodzajem psychoterapii z wykorzystaniem najnowszej technologii elektrofizjologicznej i efekt końcowy zależy od motywacji i zaangażowania pacjenta w cały proces terapeutyczny.

Treningi poprawiają koncentrację uwagi, szybkość uczenia się, zapamiętywanie, przypominanie i utrwalanie wiadomości, zwiększają kreatywność oraz wpływają na pozytywne myślenie, polepszenie samopoczucia, wyciszenie i relaks. Duże znaczenie ma także dla ludzi zdrowych. Stosowany jest również w stanach obniżonego nastroju, problemach ze snem, przy problemach szkolnych.

Rehabilitacja mózgu i odzysk utraconych funkcji.

Pewna niewielka liczba uszkodzonych komórek z danego obwodu funkcjonalnego może być skompensowana spontanicznie (minimalna konieczna rezerwa to ok. 15-20% zdrowych komórek w obwodzie funkcjonalnym) ale proces odbudowy jest zawsze szybszy i pełniejszy, jeśli dostarczana jest zewnętrzna stymulacja zaburzonych sieci. Trening rehabilitacyjny może zatem kształtować reorganizację neuronalną uszkodzonego mózgu, co udowodniono w wielu badaniach eksperymentalnych (w większości prowadzonych na zwierzętach i dotyczących przede wszystkim systemów motorycznych oraz sensorycznych). Założenie, że mózg dorosłego człowieka cechuje pewien stopień plastyczności, gwarantujący przynajmniej częściową rekonstrukcję zaburzonych funkcji, jest podstawą realistycznego optymizmu terapeutycznego, bazującego m.in. na założeniach ogólnych:

  1. Mózg ma dość duże możliwości samo naprawy poprzez przeorganizowanie synaptyczne (co rozumie się m.in. jako zmiany w  rozgałęzieniach dendrytowych neuronów) powodujące zmiany we wzorcach połączeń synaptycznych.
  2. Takie synaptyczne przeorganizowanie jest kluczowym mechanizmem każdego procesu uczenia się, również tego odbywającego się w trakcie odbudowy czynności po uszkodzeniu mózgu.
  3. Wszystko czego doświadcza chory po uszkodzeniu mózgu, stymulacja bodźcowa wobec neuronalnych obwodów, kształtuje połączenia w ramach obwodów funkcjonalnych odpowiadających za daną funkcję,  wpływając na proces zdrowienia.
  4. Badania potwierdzają pewną możliwość regeneracji komórek nerwowych (głównie w hipokampie) u osób dorosłych  oraz ukazują wpływ na proces neurogenezy ilości i jakości bodźców z otoczenia, odbieranych oraz przetwarzanych przez podmiot. Z doświadczenia klinicznego wynika, że wśród chorych po uszkodzeniu mózgu istnieje grupa zdrowiejąca spontanicznie, nawet bez uczestniczenia w programach rehabilitacyjnych. Z drugiej strony są chorzy nie uzyskujący żadnej poprawy, mimo intensywnej terapii. Trzecia grupa pacjentów to osoby, u których obserwuje się poprawę funkcjonowania, choć wydaje się ona wyraźnie uzależniona od oddziaływań rehabilitacyjnych.

JAK DŁUGO TRWA TRENING?

Czas trwania terapii ustala się stosownie do wieku pacjenta i istotności problemu lub zaburzenia. Treningi można podzielić na krótkoterminowe (10-20 spotkań), takie, które wymagają systematycznej pracy przez około 40-60 sesji (ADD/ADHD, zaburzenia uczenia itp.) i długoterminowe d0 80 sesji i dłużej. Treningowi powinny odbywać się co najmniej 1 raz w tygodniu, ale najlepiej 2-3 razy tygodniu.

WSKAZANIA DO TRENINGÓW

Treningi wskazane są dla osób zdrowych ( dzieci, młodzież, dorośli)

  • których praca wymaga skupienia, szybkich prawidłowych decyzji, osób pracujących w stresie. Pomagają uzyskiwać lepsze wyniki w nauce, wspomagają zdrowy rozwój mózgu już od 3 roku życia aż do późnego srebrnego wieku /przeciętnie 10 spotkań po 45 min. Dla polepszenia kondycji psychicznej i fizycznej. Wpływa na refleks, skracając czas reakcji, co jest bardzo ważne dla każdego kierowcy pojazdu silnikowego.
  • wyrównawczy trening eeg biofeedback zalecany jest dla dzieci w okresach przejściowych: przedszkole-szkoła, szkoła podstawowa- gimnazjum.
  • przed egzaminami maturalnymi.
  • może pomóc w skutecznej nauce , opanowaniu emocji, optymalnej pracy mózgu (polepszamy współpracę różnych obszarów korowych realizujących i procesy postrzegania oraz ich przetwarzania.
  • w celu poprawy szybkości zapamiętywania, uczenia się i przypominania materiału, również w zakresie nauki języków obcych
  • w celu przygotowania się do uzyskiwania lepszych wyników sportowych
  • dla osób pracujących twórczo, uprawiających sport wyczynowo
  • dla osób, których praca wiąże się z nadmiernym stresem, dużą odpowiedzialnością, koniecznością podejmowania szybkich decyzji (np. piloci, policjanci maklerzy, biznesmeni)

Zastosowanie eeg biofeedback jest bardzo wszechstronne i obejmuje :

  • ADD, ADHD ( nadpobudliwość psychoruchowa – duża skuteczność !!! )
  • zaburzenia pamięci
  • z trudnościami w nauce
  • zaburzenia rozwoju mowy
  • zaburzenia procesu uczenia się (dysleksja, dysgrafia, dyskalkulia
  • problemy z czytaniem i pisaniem
  • słaba wytrzymałość poznawcza
  • zachowania opozycyjne i buntownicze
  • lęki i tiki
  • niekontrolowane wybuchy gniewu
  • nieśmiałość i nadmierne wycofanie się
  • niestabilność emocjonalna
  • fobie szkolne
  • nerwica
  • chwiejne „ego” u nastolatków
  • zaburzona samoocena
  • napięciowe i migrenowe bóle głowy
  • agresja , ataki paniki ,
  • bezdech senny , ból przewlekły
  • depresja
  • choroba dwubiegunowa, choroba Lome
  • jąkanie, moczenie nocne
  • mózgowe porażenie dziecięce
  • zaburzenia lękowe
  • natręctwo myślowe
  • nerwice
  • anoreksja, bulimia
  • stres
  • obniżone poczucie własnych wartości
  • cukrzyca
  • trema
  • zespół chronicznego zmęczenia
  • uzależnienia: hazard, alkoholizm narkomania, itp
  • zaburzenia autoimmunologiczne (alergie)
  • zaburzenia uwagi i sekwencyjnego przetwarzania

Zastosowanie eeg biofeedback w chorobach neurologicznych i psychicznych:

  • padaczka ( również lekooporna)
  • parkinsonizm
  • opóźnienie rozwoju dziecka, upośledzenie umysłowe
  • stwardnienie rozsiane
  • schizofrenia, psychozy
  • somnambulizm (lunatyzm)
  • syndrom Tourette´a i choroba tikowa
  • w rehabilitacji po udarach mózgu
  • w rehabilitacji po urazach czaszki, wylewy
  • w rehabilitacji po operacjach mózgu
  • zaburzenia snu
  • natręctwa
  • zaburzenia kompulsywne
  • zespół chronicznego zmęczenia
  • dziecięce porażenie mózgowe
  • autyzm
  • Zespół Aspergera
  • Choroba Alzheimera
  • migreny, bóle głowy

Przed przystąpieniem do treningów EEG Biofeedback należy wykonać standardowe badanie QEEG i EEG oraz przeprowadzić konsultację diagnostyczną, której celem jest wywiad ukierunkowany na postawienie diagnozy i ocenę problemu oraz ukierunkowanie terapii. Następnie zaznajomienie klienta z metodą z metodą EEG Biofeedback. Wyznacza się częstotliwość sesji oraz czas trwania terapii. Trening prowadzony jest przez wykwalifikowanego neuroterapeutę z zakresu tej metody terapii.

Rodzaje biofeedback. Typy modalności.

Istnieje całe mnóstwo odmian biofeedback, w zależności od tego, jaki parametr fizjologiczny chcemy monitorować i kształtować. Najbardziej znane to:

  • GSR – oporności skóry. Polega na pomiarze elektrycznego przewodzenia skóry. Przewodzenie to zmienia się w zależności do stopnia pobudzenia współczulnego układu nerwowego. Elektrody montowane są na opuszkach palców. Wykorzystuje się zależność pomiędzy stanem emocjonalnym (stres/relaksacja) a opornością skóry, wynikającą z aktywności gruczołów potowych. Głównym zastosowaniem jest nauka efektywnej relaksacji oraz eliminacja nadmiernego stresu oraz u pacjentów chorujących na nadciśnienie, nadpobudliwych, zestresowanych, impulsywnych i niekontrolujących swoich zachowań osób.
  • EMG (Elektromiografia) polega na wychwytywaniu przez urządzenie sygnałów elektrycznych wytwarzanych przy napięciu mięśni, co może wskazywać na stres. Dwie elektrody umieszczane są na skórze nad mięśniem, który ma być monitorowany: mięsień czołowy, mięsień żwacz, mięsień czworoboczny ( mięsień ramion, który odczuwalnie się napina w przypadku stresu). Biofeedback EMG ma zastosowanie w przypadku bólu głowy (pochodzącego od napiętych mięśni) niepokojów oraz bezsenności. Medyczne wskazania: leczenie tików nerwowych, rehabilitacja mięśni osłabionych, sparaliżowanych po wypadku/udarze. Ma też zastosowanie jako nauka relaksacji poprzez rozluźnianie określonych grup mięśni.
  • Biofeedback oddechowy – polega na pomiarze rytmu i długości wydechów. Stosuje się go u pacjentów cierpiących na padaczkę, choroby układu oddechowego oraz układu krążenia. Urządzenie do biofeedbacku stanowi czujnik rytmu i długości wydechów. A krzywa audiowizualna wspomaga leczenie.
  • Biofeedback temperaturowy –polega na pomiarze wysokości temperatury ciała człowieka, która zależna jest również od stanu psychicznego człowieka. Czujnik podłączony jest do komputera oraz opuszki palca. Zastosowanie ma w chorobach niedokrwienia kończyn i astmie.
  • SCP –polega na rejestracji zmian polaryzacji zachodzących w korze mózgowej.
  • RSA (Respiratory Sinus Arrhythmia) polega na rejestrowaniu aktywności serca. Informacja EKG zostaje przesłana do urządzenia przez przymocowane do klatki piersiowej pacjenta elektrody. Rytm serca człowieka odwzorowany zostaje na komputerze w postaci multimedialnej.